۷اکتبر پاسخ عادی‌سازی سعودی-اسراییل بود

تحلیلی بر اسناد جدید درباره عملیات ۷ اکتبر و نقش منطقه‌ای ایران

برخی ممکن است هدف از انتشار گزارش اخیر را تخریب موقعیت تهران در میانه مذاکرات منطقه‌ای تلقی کنند، اما این فرض چندان جدی نیست (اگرچه محتمل است). دلیل آن نیز این است که عملیات ۷ اکتبر و اقدامات حماس همواره به ایران نسبت داده شده‌اند. حتی وزیر دفاع اسرائیل، یوآو گالانت، در مصاحبه اخیرش به صراحت به هماهنگی میان حماس، ایران و حزب‌الله در اوایل جنگ اشاره کرده است. او به همین دلیل تصمیم به اجرای عملیات ۱۱ اکتبر علیه حزب‌الله می‌گیرد، که با مخالفت نتانیاهو روبرو می‌شود.

گزارش وال استریت ژورنال و ابعاد ژئوپولتیک طوفان الاقصی

بر اساس گزارش اختصاصی وال‌استریت ژورنال، که بر پایه اسناد محرمانه حماس (به‌دست‌آمده توسط ارتش اسرائیل) تهیه شده، عملیات ۷ اکتبر واکنشی هدفمند به روند عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل بوده است. هدف اصلی این عملیات، از بین بردن این توافق بزرگ بوده است.

این اسناد نه‌تنها نظریه “اسرائیلی بودن” حمله را باطل می‌کند، بلکه تأیید می‌کند که طوفان الاقصی طرحی فلسطینی، اما با اطلاع تهران و بیروت (در ۲ اکتبر) بوده است. این اقدام درعین‌حال، تلاشی برای نابودی روندی کلان بود که هدف آن مهار ایران و چین در خاورمیانه و تقویت نظم نوین منطقه‌ای از سوی محور غربی بود.

ابعاد جهانی یک عملیات محلی

دکتر خراطیان در ادامه تحلیل خود در رمزاقتصاد می‌نویسد: «طوفان الاقصی عملیاتی محلی اما با تبعات جهانی بود.» به گفته او، پروژه‌هایی مانند کوریدور IMEC، مهار تهران و پکن، و تبدیل اسرائیل به محور اتصال یورو-آتلانتیک به هند-پاسیفیک، پیش از ۷ اکتبر در جریان بودند. با این حال، در تهران این تحولات به‌شکل کاملاً محلی و انسانی، و بی‌ارتباط با منافع ژئوپلیتیک ایران تفسیر شده بود.

این در حالی است که جو بایدن بارها در سخنان خود به این ارتباط استراتژیک اشاره کرده بود. گزارش اختصاصی رویترز، ۸ روز پیش از ۷ اکتبر، نیز به‌طور ضمنی احتمال انفجار در فلسطین را مطرح کرده بود. این گزارش فاش می‌کرد که عربستان، برای رسیدن به توافق دفاعی با آمریکا، حاضر شده از مطالبات ارضی فلسطین صرف‌نظر کند.

مهار چین و انگیزه‌های ژئوپلیتیک

در بخش پایانی گزارش رویترز آمده بود: «برای بایدن، توافقی که منجر به تشکیل محور آمریکا–اسرائیل–عربستان شود، می‌تواند روند نفوذ دیپلماتیک چین را، که پس از میانجی‌گری در آشتی ایران و عربستان شدت یافته بود، مهار کند.» ایران بارها این ادعای آمریکا مبنی بر تلاش برای دستیابی به سلاح هسته‌ای را رد کرده است.

یکی از دیپلمات‌ها در این زمینه گفته است: «این احساس وجود داشت که آمریکا منطقه را رها کرده است. عربستان با نزدیک شدن به چین تلاش داشت تا نگرانی آمریکا را تحریک کرده و این کشور را به منطقه بازگرداند؛ استراتژی‌ای که موفق بوده است.»

اتصال زنجیره‌ای معاهدات و واکنش حماس

ارائه پروپوزال عادی‌سازی از سوی ریاض به واشنگتن تنها چند ساعت پس از رویدادها، همراه با گزارش وال‌استریت ژورنال، فرضیه اتصال زنجیره‌ای میان معاهده پکن، عادی‌سازی عربستان و اسرائیل، و تحولات فلسطین را تقویت می‌کند. در همین حال، گزارش گاردین نیز نشان می‌دهد که راست‌گرایان اسرائیل از سال ۲۰۱۷ طرح‌هایی برای الحاق اراضی فلسطینی در سر داشتند که دیر یا زود با بهانه‌ای عملی می‌شد.

تهدید «جنگ منطقه‌ای» از سوی حماس در ماه آگوست نیز نشان می‌دهد که عادی‌سازی روابط به‌عنوان یک کاتالیزور عمل کرده و شدت واکنش را افزایش داده است.

انتظارات از ایران و حزب‌الله و واکنش‌ها

طبق گزارش وال‌استریت ژورنال، انتظارات حماس از تهران و حزب‌الله بیش از آن چیزی بوده که در عمل رخ داد. ایران و حزب‌الله رویدادهای پیش از ۷ اکتبر را عادی ارزیابی کرده بودند. این در حالی است که اکنون، با اجرای عملیات‌های پیچیده‌ای مانند انفجار بی‌سیم‌ها و اذعان گالانت به تمرین عملیات هوایی ۲۶ اکتبر در ژوئیه ۲۰۲۳، روشن شده که ابعاد این اقدامات گسترده‌تر بوده است.

جمع‌بندی نهایی

در جمع‌بندی، طوفان الاقصی یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر خاورمیانه به شمار می‌رود؛ رویدادی با ریشه در جدال‌های ژئوپلتیک برای شکل‌دهی به نظم آینده منطقه. به نظر می‌رسد حمله ۷ اکتبر، حرکتی پیش‌دستانه از سوی حماس برای مقابله با روندی بوده است که آن را غیرقابل اجتناب می‌دید.

در پایان، اگرچه برخی ممکن است هدف از گزارش اخیر را تخریب تهران بدانند، اما از آن‌جایی‌که ۷ اکتبر از همان ابتدا به ایران نسبت داده شده و گالانت نیز در مصاحبه‌اش به هماهنگی ایران، حزب‌الله و حماس اذعان کرده، این فرضیه چندان محکم به‌نظر نمی‌رسد.