با بانکهای جدید کشور آشنا شوید؛ صندوقهای بورسی جایگزین بانکها میشوند؟
- شناسه خبر: 1778
- تاریخ و زمان ارسال: 22 تیر 1404 ساعت 0:04
- نویسنده: مدیر سایت
کلاف سردرگم اقتصاد ایران: نقد صندوقهای بورسی و سیاستهای جزءنگر
معضل جدید سیاستهای درونبخشی و جزءنگر این روزهای اقتصاد ایران، صندوقهای بورسی هستند. روزنامه رمز اقتصاد گزارش میدهد که این صندوقها، یا به عبارتی شبهبانکها، سرمایه جذب میکنند و سود ثابتی با نرخ بالاتر از بانکها ارائه میدهند. درصد قابل توجهی از سپردههای بانکی مستقیماً از بانکها خارج شده و به این صندوقها میرود. مهمتر از آن، بانکها سپردههای خود را به این صندوقها منتقل میکنند و سودی بالاتر از تعهدشان میگیرند! بررسیها نشان میدهد که حدود 50 درصد صندوقهای با سود ثابت شامل 50 درصد اوراق مالی و 50 درصد سپرده بانکی هستند. برخی صندوقها نیز با قراردادهایی با بانکها، برای مشتریان خود حساب باز کرده و کارت بانکی با کارگزاری بانکها ارائه میدهند. نکته قابل توجه این است که بخش بزرگی از سهام این صندوقها در مالکیت بانکها و شرکتهای زیرمجموعه آنهاست.
اقتصاد وصلهپینهای ایران
«اقتصاد ایران یک دور باطل است»؛ این گزاره توصیفی از اقتصاد وصلهپینهای ایران است. هیچگاه سیاستگذاران به اقتصاد ایران با دید جامع و در نظر گرفتن تمام فاکتورهای لازم نگاه نکردهاند. هر اصلاح در سیاستها و ساختارها بهصورت بخشی و بدون توجه به فاکتورهای ضروری انجام میشود.
شبهبانکهای بورسی: معضل جدید
رمز اقتصاد تأکید میکند که صندوقهای بورسی، یا همان شبهبانکها، با جذب سرمایه و ارائه سودهای بالاتر از بانکها، به معضل جدید اقتصاد ایران تبدیل شدهاند. این صندوقها درصد قابل توجهی از سپردههای بانکی را مستقیماً جذب میکنند. بانکها نیز سپردههای خود را به این صندوقها هدایت کرده و سودهای کلان میگیرند. این چرخه حدود 50 درصد صندوقهای با سود ثابت را تشکیل میدهد: 50 درصد اوراق مالی و 50 درصد سپرده بانکی. برخی صندوقها حتی حساب و کارت بانکی برای مشتریان باز میکنند، در حالی که بانکها سهامدار اصلی آنها هستند. این تعامل پیچیده بورس و بانک، گرههایی ایجاد کرده که باز کردن آنها روزبهروز دشوارتر میشود.
انحراف صندوقهای درآمد ثابت
اقتصاد معاصر مینویسد که صندوقهای سرمایهگذاری درآمد ثابت، که زمانی برای حفظ ارزش پول و کسب بازدهی مطمئن طراحی شده بودند، از هدف اولیه خود دور شدهاند. این صندوقها در ظاهر نقدشوندگی بالا و سود ماهانه را نوید میدهند، اما در بطن، چرخهای معیوب را تغذیه میکنند که فشار بیسابقهای بر دولت، بانک مرکزی و بخش مولد اقتصاد وارد میکند.
ویژگیهای صندوقهای درآمد ثابت
این صندوقها با سرمایهگذاری در اوراق کمریسک مانند اوراق مشارکت دولتی و شرکتی، اوراق خزانه اسلامی، گواهی سپرده بانکی و سپردههای بانکی با سود بالا، برای سرمایهگذارانی جذاب هستند که به دنبال بازدهی پایدار و بدون نوسانات شدید بازار سهاماند. سود دورهای (معمولاً ماهانه)، نقدشوندگی مناسب و بازدهی بالاتر از سپردههای بانکی از مزایای این صندوقها به شمار میرود. با این حال، سود این صندوقها تضمینی نیست و تحت تأثیر شرایط اقتصادی ممکن است تغییر کند.
نقض قوانین سازمان بورس
طبق مصوبه سازمان بورس و اوراق بهادار در سال گذشته، صندوقهای درآمد ثابت تنها میتوانند 35 درصد از دارایی خود را به سپرده بانکی اختصاص دهند و 65 درصد باقیمانده باید صرف خرید اوراق بهادار شود. اما بررسیها نشان میدهد که بسیاری از صندوقها این الزام را رعایت نمیکنند. برای مثال، صندوق افرا نماد پایدار 50.66 درصد و سپید دماوند 69.05 درصد از منابع خود را به سپرده بانکی تبدیل کردهاند.
ترکیب داراییهای صندوقها
از 34 صندوق درآمد ثابت بررسیشده، 24 صندوق بیش از سقف مجاز سپرده بانکی دارند، اگرچه 4 صندوق به سقف تعیینشده نزدیکاند. مجموع ارزش منابع این 34 صندوق 295,646 میلیارد تومان است که 135,496 میلیارد تومان (45.8 درصد) آن اوراق مالی و 126,856 میلیارد تومان (42.9 درصد) سپرده بانکی است.
پیامدهای مخرب چرخه معیوب
صندوقهای درآمد ثابت با وعده بازدهی 25 تا 33 درصدی، سرمایههای عظیمی جذب کردهاند. اما بخش قابل توجهی از این وجوه به جای اوراق بدهی دولتی، به بانکهای ناتراز سرازیر میشود. این بانکها برای تأمین نقدینگی، سودهای غیرمتعارف (تا 30 درصد یا بیشتر) به صندوقها میپردازند. این رویکرد رقابت ناسالم ایجاد کرده و سپردهها را از بانکها به صندوقها میکشاند. بانکها نیز برای جبران، نرخ سود سپردهها را بالا میبرند، که هزینه جذب پول را افزایش داده و نرخ سود تسهیلات را بالا میبرد. این امر تولیدکنندگان و مصرفکنندگان را تحت فشار قرار داده و به رکود اقتصادی دامن میزند.
چالشهای تأمین مالی دولت
دولت برای تأمین مالی به فروش اوراق بدهی نیاز دارد، اما وقتی صندوقها به سودهای بالای بانکی تمایل دارند، دولت مجبور است اوراق را با نرخهای بالاتر بفروشد. عدم فروش اوراق، کسری بودجه را تشدید کرده و به استقراض از بانک مرکزی یا چاپ پول منجر میشود. این چرخه، نرخ سود را در اقتصاد بهصورت غیرمنطقی بالا برده، فشار بر دولت و بانک مرکزی را افزایش میدهد و ریسک تورم و رکود تورمی را شدت میبخشد.
راهکارهای اصلاحی برای پایداری مالی
برای مقابله با این بحران، نهادهای سیاستگذار باید راهکارهای جامع و هماهنگ اتخاذ کنند. سازمان بورس باید سقف مجاز سپردهگذاری صندوقها در بانکها را کاهش دهد و با نظارت قویتر، از تخلفات جلوگیری کند. دولت و بانک مرکزی باید با عرضه اوراق دولتی با نرخ مناسب، ریسک پایین و نقدشوندگی بالا، صندوقها را به خرید این اوراق تشویق کنند. این اقدام به تأمین مالی بودجه کمک کرده و سهم سپرده بانکی را کاهش میدهد.
نظارت بیشتر بانک مرکزی
بانک مرکزی باید نظارت بر نرخ سود پرداختی بانکها (چه به سپردههای عمومی و چه به صندوقها) را تشدید کند و بانکهای ناتراز را به انضباط مالی ملزم نماید. الزام صندوقها به شفافیت بیشتر در ترکیب داراییها و میزان سپردهگذاری در بانکها، نظارت را بهبود میبخشد و تخلفات را کاهش میدهد.
خطر انحراف صندوقها
صندوقهای درآمد ثابت، که میتوانند ابزار مفیدی برای بازار سرمایه باشند، با انحراف به سمت سودجویی بانکی با نرخهای بالا، به عاملی برای بیانضباطی مالی تبدیل شدهاند. کنترل و مدیریت صحیح این صندوقها و اجرای راهکارهای پیشنهادی برای پایداری مالی کشور ضروری است. عدم اقدام بهموقع، اوضاع اقتصادی را وخیمتر کرده و چالشهای تورمی و رکودی را تشدید میکند.
سخن آخر: لزوم اصلاح فوری
صندوقهای درآمد ثابت، که قرار بود ابزار سرمایهگذاری مطمئن باشند، به دلیل سیاستهای جزءنگر و نبود نگاه جامع، به شبهبانکهایی تبدیل شدهاند که اقتصاد ایران را در دوری باطل گرفتار کردهاند. اصلاح فوری این روند برای جلوگیری از رکود تورمی و پایداری مالی کشور حیاتی است.
