تنش میان هند و پاکستان به کجا خواهد انجامید؟

سخنرانی تهدیدآمیز نخست‌وزیر هند

در ۲۴ آوریل، نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، در استان بیهار، سخنرانی کم‌سابقه‌ای به زبان انگلیسی ایراد کرد. او گفت:
«هند تمامی تروریست‌ها و حامیان آن‌ها را شناسایی و مجازات خواهد کرد. آن‌ها را تا دورافتاده‌ترین نقاط زمین تعقیب می‌کنیم. روحیه ما در برابر تروریسم شکست نمی‌خورد. تروریسم بی‌پاسخ نمی‌ماند.»

این سخنان پس از حمله‌ای مرگبار به گردشگران در منطقه گردشگری “پهلگام” در کشمیر بیان شد که باعث تنش هند و پاکستان شده است. هنوز هیچ گروهی مسئولیت این حمله را نپذیرفته است.

بازگشت کشمیر به کانون بحران

منطقه کشمیر بار دیگر به یکی از خطرناک‌ترین نقاط جهان تبدیل شده است. در ۲۲ آوریل، حمله‌ای مرگبار باعث کشته شدن ۲۶ گردشگر شد. مشابه حملات قبلی، انگشت اتهام به‌سوی پاکستان نشانه رفته است.

پیش‌تر نیز در سال ۲۰۱۹، حمله‌ای مشابه موجب واکنش تند هند شد. دهلی‌نو به خاک پاکستان حمله هوایی کرد و در پی آن، اسلام‌آباد نیز یک جنگنده هندی را سرنگون کرد. این تنش‌ها، دو کشور دارای تسلیحات هسته‌ای را تا آستانه جنگ تمام‌عیار پیش برد.

بحران ۲۰۱۹ چگونه مهار شد؟

حمله هند به پاکستان در سال ۲۰۱۹، خوشبختانه با تلفات انسانی همراه نبود. این حملات به اهداف مورد نظر اصابت نکردند. خلبان هندی نیز پس از اسارت، به سلامت بازگردانده شد.

رسانه‌ها در هر دو کشور، با کنترل روایت‌ها، این واقعه را به نفع دولت‌های خود تفسیر کردند. نقش ایالات متحده در میانجی‌گری و مهار بحران در آن زمان بسیار مهم بود.

وضعیت امروز: خطرناک‌تر از گذشته

اما اکنون شرایط به‌مراتب پیچیده‌تر و خطرناک‌تر شده است. دولت مودی در سال ۲۰۱۹ خودمختاری کشمیر را لغو کرد. این اقدام باعث خشم و احساس انزوا در میان مردم مسلمان این منطقه شد.

از سوی دیگر، خشم افکار عمومی در هند و فشارهای ارتش در پاکستان، زمینه را برای یک درگیری مستقیم و تنش هند و پاکستان فراهم کرده‌اند. در این میان، فقدان میانجی‌گری فعال از سوی آمریکا و نقش پررنگ‌تر چین، اوضاع را بغرنج‌تر کرده است.

فقدان میانجی‌گری بین‌المللی

در حال حاضر، ایالات متحده نه تنها تمرکز چندانی بر منطقه ندارد، بلکه حتی سفیر مشخصی برای هند و پاکستان تعیین نکرده است. پست‌های کلیدی وزارت خارجه آمریکا نیز در این حوزه بلاتکلیف باقی مانده‌اند.

این بی‌توجهی نشان می‌دهد که آمریکا دیگر مانند گذشته نگران ثبات جنوب آسیا نیست.

مودی و استفاده سیاسی از بحران

سیاست‌های نارندرا مودی در قبال کشمیر را باید در چارچوب پروژه‌ای ایدئولوژیک فهمید. حزب حاکم (BJP) از دیرباز در پی حذف موقعیت ویژه کشمیر بوده است. این سیاست‌ها در خدمت یکپارچه‌سازی ظاهری و در واقع تحمیل هویت هندو-محور بر یک منطقه مسلمان‌نشین هستند.

مودی با استفاده از بحران‌های امنیتی، سعی در تقویت تصویر ملی‌گرایانه و مقتدر خود دارد. عملیات نظامی سال ۲۰۱۹، تنها چند هفته پیش از انتخابات سراسری انجام شد و در خدمت کمپین انتخاباتی او قرار گرفت.

 آینده‌ای نگران‌کننده

شرایط کنونی، ترکیبی ناپایدار از ملی‌گرایی، فشار داخلی، رقابت‌های منطقه‌ای و خلأ میانجی‌گری بین‌المللی است. با وجود امید به خویشتنداری، شواهد نشان می‌دهد که هر لحظه ممکن است حادثه‌ای کوچک، آتش جنگی گسترده را شعله‌ور کند.