دولت روی خط اضافه‌برداشت؛ وقتی چاپ پول از وعده‌های انتخاباتی جلو زد

رکورد تاریخی نقدینگی؛ نشانه شتاب اضافه‌برداشت دولت

آمارهای رسمی بانک مرکزی نشان می‌دهد روند استقراض دولت از بانک مرکزی و شبکه بانکی نه‌تنها متوقف نشده، بلکه در ماه‌های اخیر شتاب گرفته است. این مسیر همزمان با ثبت رکورد تاریخی نقدینگی، خطر بازگشت تورم مزمن را دوباره به صدر نگرانی‌های اقتصادی آورده است.

استقراض دولت؛ سابقه‌ای طولانی در تورم‌زایی

استقراض دولت از بانک مرکزی سال‌هاست متغیر کلیدی تورم و ثبات اقتصادی ایران است. هر بار دولت برای جبران کسری بودجه به این منابع متوسل شد، پایه پولی افزایش یافت. نقدینگی رشد کرد و فشار تورمی به اقتصاد وارد شد. اکنون دولت چهاردهم نیز همین مسیر را ادامه می‌دهد. این در حالی است که تبلیغات انتخاباتی وعده توقف این روند را داده بود.

نقدینگی به ۱۳ هزار و ۱۸۴ همت رسید

گزارش اخیر بانک مرکزی رکورد تاریخی را ثبت کرد. حجم نقدینگی کشور در پایان آبان‌ماه به ۱۳ هزار و ۱۸۴ همت رسید. این رقم نسبت به آبان سال قبل ۴۰.۴ درصد رشد نشان می‌دهد. این عدد فشار پولی شدید را نشان می‌دهد. اما ترازنامه بانک مرکزی منبع اصلی این رشد را روشن می‌کند: افزایش سریع بدهی دولت به بانک مرکزی.

بدهی دولت به بانک مرکزی ۸۸.۸ درصد جهش کرد

مجموع بدهی دولت به بانک مرکزی در پایان آبان امسال از ۷۷۷ هزار میلیارد تومان گذشت. این رقم نسبت به آبان سال گذشته ۸۸.۸ درصد افزایش یافت. حتی نسبت به پایان سال قبل نیز ۶۱.۱ درصد رشد کرد. به بیان ساده، دولت در کمتر از یک سال به شدت به منابع بانک مرکزی وابسته شد. اقتصاددانان این روند را نشانه تأمین کسری بودجه از مسیر پرریسک پولی می‌دانند.

از شهریور پارسال تا آبان امسال؛ ۴۴۵ هزار میلیارد تومان اضافه

از آغاز رسمی دولت چهاردهم در شهریور سال گذشته تا پایان آبان امسال، بدهی به بانک مرکزی حدود ۴۴۵ هزار میلیارد تومان افزایش یافت. انتظار می‌رفت دولت جدید با شعار انضباط مالی و اصلاح بودجه، فشار بر بانک مرکزی را کم کند. اما آمارها داستان دیگری می‌گویند. وابستگی به منابع پولی همچنان ابزار اصلی تأمین مالی دولت است.

شبکه بانکی هم زیر فشار؛ بدهی ۲ هزار و ۴۰۰ همت

مسئله فقط به بانک مرکزی محدود نیست. شبکه بانکی نیز با افزایش شدید مطالبات از دولت روبه‌رو شد. مجموع بدهی دولت به سایر بانک‌ها در پایان آبان ۱۴۰۴ از ۲ هزار و ۴۰۰ همت گذشت. این رقم نسبت به آبان سال قبل ۴۷.۹ درصد رشد کرد. دولت همزمان از دو مسیر بانک مرکزی و شبکه بانکی منابع تأمین می‌کند. این روند توان تسهیلات‌دهی بانک‌ها به بخش خصوصی را کاهش می‌دهد و رکود اقتصادی را عمیق‌تر می‌کند.

یک هزار همت افزایش بدهی به شبکه بانکی در یک سال

از شهریور پارسال تا آبان امسال بدهی دولت به شبکه بانکی حدود یک هزار همت افزایش یافت. این فشار مالی بر نظام بانکی دو نتیجه دارد. یا وام‌دهی به تولیدکنندگان محدود می‌شود یا بانک‌ها ناچار به اضافه‌برداشت از بانک مرکزی می‌شوند. هر دو مسیر به رشد نقدینگی و تورم ختم می‌شود.

وعده‌های انتخاباتی پزشکیان؛ توقف استقراض محقق نشد

مسعود پزشکیان در تبلیغات انتخاباتی صریحاً وعده توقف استقراض از بانک مرکزی و شبکه بانکی داد. او حتی از برنامه تسویه بدهی‌های معوق دولت به بانک‌ها سخن گفت. اما آمارهای رسمی نشان می‌دهد نه‌تنها این وعده‌ها محقق نشد، بلکه روند استقراض با سرعت بیشتری ادامه یافت.

تجربه تلخ گذشته تکرار می‌شود؟

اقتصاد ایران تجربه تلخ سال‌های گذشته را به خوبی به یاد دارد. کسری بودجه از مسیر چاپ پول جبران شد. نتیجه آن جهش تورم، کاهش قدرت خرید و بی‌ثباتی بازارها بود. امروز نشانه‌های مشابه در حال شکل‌گیری است. رشد بالای نقدینگی، افزایش بدهی دولت و فشار بر منابع بانکی، زنگ خطر بازگشت چرخه معیوب را به صدا درآورده است.

 «وقتی دولت کسری بودجه را از جیب بانک مرکزی تأمین می‌کند، هزینه آن را در نهایت مردم با تورم می‌پردازند.»

جمع‌بندی: اضافه‌برداشت دولت ادامه دارد

آمارهای رسمی بانک مرکزی یک پیام روشن دارند: مسیر تأمین مالی دولت همچنان بر ریل استقراض بانکی حرکت می‌کند. ادامه این روند در کوتاه‌مدت شاید فشار بودجه‌ای دولت را کم کند. اما در میان‌مدت با رشد نقدینگی، افزایش تورم و تضعیف توان نظام بانکی، هزینه‌ای سنگین به اقتصاد تحمیل خواهد کرد. اکنون پرسش اصلی فعالان اقتصادی این است: آیا دولت چهاردهم پیش از رسیدن به نقطه بحران، مسیر خود را اصلاح خواهد کرد یا تجربه تکراری «چاپ پول برای پوشش کسری» بار دیگر به سرنوشت اقتصاد ایران گره خواهد خورد؟ زمان پاسخ را روشن خواهد کرد، اما تأخیر در تصمیم‌گیری می‌تواند بسیار پرهزینه باشد.