بررسی ریشههای معضل اراضی صنعتی بلااستفاده در گزارش تحلیلی روزنامه رمز اقتصاد
- شناسه خبر: 2848
- تاریخ و زمان ارسال: 29 دی 1404 ساعت 23:11
- نویسنده: مدیر سایت
زمین برای تولید یا ابزار سوداگری؟ نیمی از اراضی شهرکهای صنعتی قفل شدهاند
تحلیل روزنامه رمز اقتصاد نشان میدهد بخش قابل توجهی از اراضی صنعتی بلااستفاده ماندهاند. شهرکهای صنعتی با هدف حمایت از تولید شکل گرفتند، اما آمار رسمی نشان میدهد نزدیک به نیمی از اراضی آنها بلااستفاده مانده است. شکاف میان واگذاری زمین و بهرهبرداری واقعی، ضرورت بازنگری در سیاستگذاری زمین صنعتی و استفاده از تجربههای موفق جهانی را یادآور میشود.
شهرکهای صنعتی در کشور ما با هدف حمایت از صنایع کوچک و متوسط و فراهمسازی زیرساختهای لازم برای تولید ایجاد شدند. فلسفه شکلگیری آنها روشن بود: کاهش هزینه ورود به صنعت و تسهیل مسیر کارآفرینی. امروز اما دادههای رسمی نشان میدهد بخشی از این ظرفیت ارزشمند، هنوز به مرحله تولید نرسیده است.
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، ۷۱ درصد از کل زمینهای صنعتی کشور واگذار شده و از این میزان، ۵۲ درصد به بهرهبرداری رسیده است. در مجموع تنها ۳۷ درصد از کل اراضی شهرکهای صنعتی فعال هستند. به بیان دیگر، حدود ۴۸ درصد زمینهای واگذار شده همچنان بلااستفاده باقی ماندهاند. این آمار نشان میدهد بهرهوری زمین صنعتی نیازمند توجه جدی سیاستگذاران است.
ادامه این وضعیت به معنای از دست رفتن بخشی از فرصتهای سرمایهگذاری و اشتغال است؛ فرصتهایی که میتوانند نقش مهمی در رشد تولید داخلی ایفا کنند. بنابراین مسئله نه کمبود زمین صنعتی، بلکه نحوه مدیریت و بهرهبرداری از آن است.
بررسی روند سالهای اخیر نشان میدهد سرعت واگذاری زمین بیشتر از سرعت راهاندازی واحدهای تولیدی بوده است. این شکاف، ضرورت بازنگری در فرآیندهای واگذاری و نظارت بر بهرهبرداری را برجسته میکند. زمینهای شهرکهای صنعتی با قیمت ترجیحی و شرایط اقساطی عرضه میشوند که اقدامی حمایتی از تولید است؛ اما در نبود نظارت مؤثر، ممکن است بخشی از این زمینها با تأخیر طولانی وارد چرخه تولید شوند.
از سوی دیگر، ساختار مالی شرکت شهرکهای صنعتی به گونهای است که بخش مهمی از درآمد آن از محل واگذاری زمین تأمین میشود. این مسئله بهطور طبیعی فشار برای تداوم واگذاری را افزایش میدهد، حتی زمانی که بخشی از زمینهای قبلی هنوز به تولید نرسیدهاند. اصلاح این ساختار درآمدی میتواند به همسویی بیشتر مأموریت سازمان با هدف توسعه تولید کمک کند.
در حوزه نظارت نیز آمارها نشان میدهد فرآیند خلع ید از زمینهای غیرفعال تاکنون با سرعت مطلوب پیش نرفته است. از سال ۱۳۹۳ تا خرداد ۱۴۰۲ تنها ۲.۸ درصد از زمینهای غیرفعال مشمول فسخ قرارداد شدهاند. تقویت سازوکارهای نظارتی و تسهیل بازپسگیری زمینهای راکد میتواند نقش مهمی در آزادسازی ظرفیتهای تولیدی ایفا کند.
در سال ۱۴۰۳ آییننامه اجرایی جدیدی در چارچوب برنامه هفتم توسعه برای تسهیل خلع ید از اراضی غیرفعال تصویب شد. انتظار میرود اجرای دقیق این آییننامه، به فعالسازی بخشی از زمینهای بلااستفاده کمک کند. انتشار گزارشهای شفاف از نتایج اجرای این سیاست، میتواند اعتماد فعالان اقتصادی را نیز تقویت کند.
نگاهی به تجربه دیگر کشورها؛ الهام برای اصلاح مسیر
کشورهای مختلف برای مدیریت زمین صنعتی، راهکارهای متفاوتی به کار گرفتهاند که بررسی آنها میتواند برای اصلاح سیاستهای داخلی الهامبخش باشد.
در چین، زمین صنعتی عمدتاً بهصورت اجاره بلندمدت واگذار میشود و شرط اصلی تداوم قرارداد، راهاندازی بهموقع واحد تولیدی است. در صورت تأخیر، زمین به سرعت بازپس گرفته میشود. این سیاست موجب شده زمین صنعتی همواره در خدمت تولید باقی بماند.
در هند، واگذاری زمین مرحلهای انجام میشود؛ ابتدا قطعهای متناسب با طرح تولید واگذار میگردد و در صورت تحقق بهرهبرداری، امکان توسعه فراهم میشود. این روش مانع انباشت زمین بدون تولید شده است.
در امارات و عربستان سعودی، زمین صنعتی با قیمت بسیار پایین یا حتی رایگان عرضه میشود، اما در مقابل، تعهد زمانی سختگیرانه برای راهاندازی واحد تولیدی وجود دارد. اگر تولید آغاز نشود، زمین بدون پیچیدگی اداری بازمیگردد.
وجه مشترک این تجربهها آن است که «تولید» معیار اصلی تخصیص و تداوم مالکیت زمین صنعتی است. این رویکرد میتواند برای سیاستگذاری کشور ما نیز قابل استفاده باشد.
آمارهای رسمی نشان میدهد ظرفیت ارزشمندی از زمینهای صنعتی کشور هنوز فعال نشده است. حل این مسئله نیازمند اصلاح سیاست واگذاری، تقویت نظارت بر بهرهبرداری و بازنگری در ساختار درآمدی شرکت شهرکهای صنعتی است. تجربه دیگر کشورها نشان میدهد زمین صنعتی زمانی به موتور توسعه تبدیل میشود که تخصیص آن کاملاً به تحقق تولید گره بخورد. با چنین اصلاحاتی، میتوان امیدوار بود شهرکهای صنعتی نقش واقعی خود را در رشد تولید ملی ایفا کنند.
