بازار ارز بدون فرمانده؛ چرا صندلی معاون ارزی بانک مرکزی هنوز خالی است؟
- شناسه خبر: 2871
- تاریخ و زمان ارسال: 4 بهمن 1404 ساعت 23:28
- نویسنده: مدیر سایت
بازار ارز بدون فرمانده؛ چرا صندلی معاون ارزی بانک مرکزی هنوز خالی است؟
در میانه فشارهای ارزی و بازگشت انتظارات تورمی، رئیس کل جدید بانک مرکزی هنوز برای حساسترین جایگاه تصمیمسازی ارزی کشور جانشینی تعیین نکرده است. بازاری که در آستانه موج جدید نوسان قرار دارد، حالا با یک پرسش جدی روبهروست: اتاق فرماندهی ارز چرا بیصاحب مانده است؟ بلاتکلیفی در تعیین معاون ارزی بانک مرکزی به یکی از دغدغههای اصلی بازار تبدیل شده است.
بازگشت همتی و خاطره مدیریت بحران ارزی
بازگشت عبدالناصر همتی به ریاست بانک مرکزی، با یک پیام روشن همراه بود؛ دولت تصمیم گرفته دوباره از مدیری استفاده کند که یکبار در سختترین شرایط تحریمی، توانست بازار ارز را از فروپاشی نجات دهد. سال ۱۳۹۷ هنوز در حافظه اقتصادی کشور زنده است؛ روزهایی که خروج آمریکا از برجام، نرخ دلار را به سرعت بالا برد، اعتماد عمومی را تضعیف کرد و اقتصاد را در معرض شوکهای پیدرپی قرار داد. در همان مقطع، همتی با تصمیمگیریهای سریع و شکلدهی یک تیم ارزی منسجم، ظرف چند ماه توانست بازار را به ثبات نسبی بازگرداند و مسیر اقتصاد را از سقوط آزاد دور کند. همین سابقه، امروز مهمترین پشتوانه حضور دوباره او در ساختمان شیشهای میرداماد است.
معاونت ارزی؛ قلب تصمیمسازی بانک مرکزی
اما تجربه گذشته یک درس کلیدی داشت؛ موفقیت در مدیریت بازار ارز، فقط به رئیس کل وابسته نیست، بلکه به وجود یک اتاق فرماندهی حرفهای در معاونت ارزی گره خورده است. معاونت ارزی در بانک مرکزی، قلب سیاستگذاری پولی و ارزی کشور است؛ جایی که درباره تأمین ارز واردات، سیاست نرخگذاری، مدیریت بازار آزاد و تنظیم روابط با شبکه بانکی تصمیمگیری میشود. در همه بانکهای مرکزی معتبر جهان، معاون ارزی چهرهای کاملاً فنی، بازارشناس و مسلط به سازوکار تجارت خارجی است. اما امروز، با گذشت هفتهها از آغاز به کار رئیس کل جدید، این صندلی حیاتی همچنان خالی مانده است.
خلأ فرماندهی و خطر تمرکز تصمیمگیری
تنها اتفاق رسمی در این حوزه، پذیرش استعفای معاون پیشین بوده است. نه معاون جدید معرفی شده و نه حتی سرپرستی که مسئولیت روشن و پاسخگو داشته باشد. شنیدهها حاکی است که رئیس کل ترجیح داده فعلاً شخصاً سیاستهای ارزی را مدیریت کند. تصمیمی که اگرچه از روحیه مسئولیتپذیری او حکایت دارد، اما در عمل خطر تمرکز بیش از حد مسئولیت در بازاری را به همراه دارد که ثانیهای تصمیم میطلبد. همتی همزمان بهعنوان فرمانده اقتصادی دولت نیز معرفی شده و روزانه در جلسات سنگین تصمیمسازی کلان اقتصادی حضور دارد. روشن است که مدیریت همزمان اقتصاد کلان کشور و هدایت لحظهای بازار ارز، حتی برای باتجربهترین مدیران نیز آسان نیست.
بازار در وضعیت انتظار و شکنندگی
در سوی دیگر، بازار ارز در وضعیتی خاص قرار گرفته است. محدودیتهای مقطعی در انتشار نرخهای آزاد، التهاب را بهطور موقت پنهان کرده، اما فعالان اقتصادی بهخوبی میدانند که این آرامش شکننده است. به محض بازگشت کامل شفافیت نرخها، نگاه بازار مستقیماً به سمت سیاستهای بانک مرکزی خواهد چرخید. در آن لحظه، نبود یک معاون ارزی مشخص و پاسخگو، میتواند اعتماد شکننده بازار را دوباره تضعیف و انتظارات تورمی را فعال کند. بازار ارز، بیش از هر عامل دیگری، از عدم قطعیت ضربه میخورد؛ وقتی معلوم نباشد چه کسی تصمیمگیر است، سیگنال ثبات از بین میرود.
شباهت امروز با بحران ۱۳۹۷
تجربه سال ۱۳۹۷ نشان داد که مهار بحران ارزی، فقط با حضور یک رئیس کل مقتدر ممکن نشد، بلکه محصول فعالیت یک تیم ارزی چابک و متخصص بود که شبانهروز بازار را رصد میکرد، با صادرکنندگان و واردکنندگان مذاکره داشت و تصمیمهای لحظهای میگرفت. امروز نیز شباهتهای معناداری با آن مقطع دیده میشود؛ فشار تحریمهای بانکی پابرجاست، منابع ارزی محدود است و انتظارات تورمی در حال شکلگیری دوباره است. تکرار موفقیت گذشته، بدون بازسازی آن ساختار حرفهای، بعید به نظر میرسد.
اتاق فرماندهی بدون فرمانده
در چنین شرایطی، آزمون و خطا در معاونت ارزی، هزینهای فراتر از یک تغییر مدیریتی ساده دارد. هر تأخیر در تصمیمگیری، مستقیماً به بازار سیگنال تردید میدهد و تردید، بستر نوسان است. امروز اقتصاد ایران در وضعیت جنگ تمامعیار اقتصادی قرار دارد و در میدان جنگ، اتاق فرماندهی نمیتواند بدون فرمانده بماند.
«بازار ارز پیش از آنکه از کمبود دلار آسیب ببیند، از کمبود فرماندهی ضربه میخورد؛ تأخیر در تعیین معاون ارزی یعنی تزریق عدم قطعیت به قلب اقتصاد.»
جمعبندی
اکنون پرسش فعالان اقتصادی روشن است؛ آیا رئیس کل بانک مرکزی بار دیگر تیم ارزی باتجربه و امتحانپسداده را بازسازی خواهد کرد یا معاونت ارزی را به میدان آزمون و خطا خواهد سپرد؟ بازار منتظر پاسخ نمیماند. هر روز تأخیر در تعیین فرمانده ارزی، یعنی افزایش عدم قطعیت، رشد انتظارات تورمی و تضعیف اعتماد عمومی. تصمیم باید امروز گرفته شود؛ فردا، شاید دیر باشد. در شرایطی که اقتصاد ایران بار دیگر در معرض تکانههای ارزی و فشارهای خارجی قرار دارد، معاونت ارزی بانک مرکزی قلب تپنده مدیریت اقتصادی کشور است.
