اسیر نفتى چین؛ فروش انحصارى نفت به چین اشتباه استراتزیک است

روزنامه رمزاقتصاد-ایران توانایی خود را در حفظ صادرات نفت در سخت‌ترین تحریم‌ها نشان داده است. اما وابستگی بودجه به درآمد نفتی و فروش به تعداد محدودی خریدار اقتصاد را در برابر شوک‌های سیاسی آسیب‌پذیر می‌کند. برای مصونیت اقتصاد، باید وابستگی به نفت را با تنوع درآمدها کاهش داد. گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهند ایران صادرات نفت خود را افزایش داده است. اما وابستگی شدید به چند خریدار، به‌ویژه در صورت فعال‌سازی مکانیسم ماشه، اقتصاد را در معرض خطر قرار می‌دهد.

وضعیت کنونی صادرات نفت ایران: رکوردشکنی در اوج تحریم‌ها

مؤسسات ردیابی نفتکش‌ها گزارش می‌دهند ایران در میانه ۲۰۲۵ به صادرات بی‌سابقه‌ای دست یافت:

• رکورد جدید صادراتی: شرکت «ورتکسا» اعلام کرد ایران در ۲۰ روز ابتدایی ژوئن ۲۰۲۵ روزانه ۱.۸ میلیون بشکه نفت خام صادر کرد. این رقم بالاترین سطح ثبت‌شده است. مؤسسه «کپلر» نیز صادرات تا ۲۷ ژوئن را ۱.۲ میلیون بشکه در روز گزارش کرد که ۳ درصد نسبت به ماه قبل رشد داشت.
• تمرکز بر خریداران آسیایی: چین بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است و در ۱ تا ۲۰ ژوئن روزانه ۱.۸ میلیون بشکه نفت وارد کرد. هند نیز پس از چند سال وقفه، در ژوئن محموله‌ای ۱۱۱ میلیون دلاری از ایران خرید.

تحلیل ریسک‌ها: مکانیسم ماشه و وابستگی بودجه

فعال‌سازی مکانیسم ماشه چالش‌ها را تشدید می‌کند، اما صادرات را کاملاً متوقف نمی‌کند:

• افزایش هزینه و کاهش درآمد: نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس گفت مکانیسم ماشه هزینه فروش را بالا می‌برد و درآمد خالص را کم می‌کند. خریداران کوچک و واسطه‌ها حذف می‌شوند و صادرات روزانه ایران ممکن است ۲۰۰ هزار بشکه کاهش یابد.
• وابستگی بودجه به نفت: وابستگی شدید بودجه به درآمد نفتی اقتصاد کلان را تهدید می‌کند. کاهش درآمد ارزی تأمین کالاهای اساسی، نرخ ارز و معیشت مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

راهکارهای بلندمدت: گذر از اقتصاد تک‌محصولی

کارشناسان برای کاهش آسیب‌پذیری این راهکارها را پیشنهاد می‌کنند:

• تنوع‌بخشی به سبد صادراتی: ایران باید با توسعه صادرات محصولات پتروشیمی، صنعتی و کشاورزی وابستگی به درآمد نفتی را کاهش دهد.
• توسعه فناوری در صنعت نفت: سرمایه‌گذاری در فناوری‌های جدید هزینه تولید هر بشکه نفت را کم می‌کند و سودآوری را افزایش می‌دهد.
• تقویت دیپلماسی اقتصادی: رفع تحریم‌ها بازارهای فروش نفت را متنوع می‌کند. همچنین صدور بیمه‌نامه‌های معتبر بین‌المللی برای نفتکش‌ها هزینه‌های لجستیکی را کاهش می‌دهد.

ایران توانایی حفظ صادرات نفت در تحریم‌ها را نشان داده است. اما وابستگی بودجه به نفت و تمرکز بر چند خریدار اقتصاد را شکننده می‌کند. مصونیت اقتصاد به کاهش وابستگی به نفت از طریق تنوع درآمدها وابسته است.