ارزانی روی سامانه، گرانی روی سفره / پشت پرده بازارگاه نهاده دامی چیست؟

مدیران از عرضه ۱۰ برابری نهاده‌های دامی در سامانه بازارگاه خبر می‌دهند، اما قیمت گوشت و مرغ همچنان صعودی است. تضاد میان «ارزانی آماری» و «گرانی واقعی» این پرسش را جدی کرده که نهاده ارزان دقیقاً در کدام حلقه زنجیره گم می‌شود؟

بازارگاه نهاده دامی؛ وفور در سامانه، گرانی در بازار

این روزها بازارگاه نهاده دامی به نماد «وفور نهاده» تبدیل شده است. مدیران دولتی از انبارهای پر، عرضه ۱۰ برابری و فروش نهاده با قیمت توافقی سخن می‌گویند. اما در سوی دیگر، مردم هر روز با قیمت‌های تازه مرغ و گوشت در ویترین مغازه‌ها روبه‌رو می‌شوند؛ قیمت‌هایی که نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه برای بسیاری از خانوارها به کابوس شبانه تبدیل شده است.

رحمان مسجدی، مدیرکل سامانه بازارگاه، اعلام کرده میزان عرضه انواع نهاده‌های دامی در این سامانه به حدود ده برابر تقاضا رسیده و تنها در یک روز، ۵۸۵ هزار تن نهاده شامل ذرت، جو، کنجاله سویا و خوراک آماده دام و طیور عرضه شده است. ذرت با قیمت حدود ۴۳ هزار تومان، جو ۴۲ هزار تومان و کنجاله ۶۹ هزار تومان معامله شده؛ اعدادی که روی کاغذ نوید کاهش هزینه تولید را می‌دهند.

اما سؤال اصلی اینجاست:
اگر نهاده فراوان و ارزان است، چرا مرغ و گوشت ارزان نمی‌شود؟

شکاف میان آمار اداری و واقعیت بازار

واقعیت این است که بازار مصرف داستان دیگری روایت می‌کند. در حالی که سامانه‌ها از وفور نهاده خبر می‌دهند، قیمت مرغ و گوشت قرمز همچنان در مدار صعود است. این تضاد نشان می‌دهد مشکل امروز تولید نه در «کمبود فیزیکی نهاده»، بلکه در «کارکرد ناقص زنجیره تولید و توزیع» است.

وقتی عرضه نهاده ده برابر تقاضاست، اما فروش واقعی بسیار محدود گزارش می‌شود، دو احتمال مطرح است:
یا تولیدکننده نقدینگی کافی برای خرید ندارد،
یا سازوکار سامانه به‌قدری بوروکراتیک و زمان‌بر است که دامدار و مرغدار ترجیح می‌دهد نیاز خود را از بازار آزاد، حتی با قیمت بالاتر، تأمین کند.

در هر دو حالت، نتیجه یکی است:
نهاده در انبار می‌ماند و قیمت محصول نهایی کاهش نمی‌یابد.

تورم، بازیگر پنهان قیمت تمام‌شده

حتی اگر نهاده با قیمت توافقی عرضه شود، تنها یکی از اجزای هزینه تولید است. افزایش چندبرابری نرخ ارز در سال‌های اخیر، هزینه دارو، واکسن، مکمل‌ها، قطعات تجهیزات دامداری، حمل‌ونقل و دستمزد را به‌شدت بالا برده است. بنابراین «ارزانی نهاده» در عمل توسط «طوفان تورم در سایر بخش‌ها» بلعیده می‌شود.

مرغدار امروز قیمت محصول را نه بر اساس هزینه گذشته، بلکه بر اساس «هزینه جایگزینی آینده» تعیین می‌کند. در شرایطی که تورم انتظاری بالاست و آینده نرخ ارز نامطمئن است، تولیدکننده ریسک کاهش قیمت را نمی‌پذیرد؛ حتی اگر نهاده ارزان در سامانه موجود باشد.

مدل جدید؛ ارزانی آماری، گرانی واقعی

آنچه از آمارهای بازارگاه برمی‌آید، نوعی مدل جدید در اقتصاد دیده می‌شود:
ارزانی در سامانه‌ها ثبت می‌شود، اما گرانی در سفره مردم دیده می‌شود.

این وضعیت نه‌تنها اعتماد تولیدکننده را تضعیف می‌کند، بلکه افکار عمومی را نیز نسبت به کارآمدی سیاست‌های تنظیم بازار بدبین می‌سازد. مردم با عدد و رقم سیر نمی‌شوند؛ آنچه مهم است، قیمت واقعی در ویترین مغازه‌هاست.

نقدینگی ضعیف، تولید محتاط

بخش دیگری از ماجرا به وضعیت مالی تولیدکنندگان بازمی‌گردد. بسیاری از دامداران و مرغداران به دلیل کمبود نقدینگی، امکان خرید عمده نهاده از سامانه را ندارند. وقتی خرید مستلزم پیش‌پرداخت، فرآیند اداری و زمان انتظار است، تولیدکننده خرد ترجیح می‌دهد نهاده را به‌صورت محدود اما فوری از بازار آزاد تهیه کند.

این مسئله باعث می‌شود سامانه با انبوه نهاده مواجه باشد، اما زنجیره تولید همچنان با مشکل تأمین واقعی خوراک روبه‌رو بماند.

سیگنال اشتباه به بازار

وقتی سیاستگذار مدام از وفور نهاده و موفقیت سامانه سخن می‌گوید، اما بازار مصرف واکنش معکوس نشان می‌دهد، یک سیگنال اشتباه به اقتصاد مخابره می‌شود:
اینکه مشکل حل نشده است.
نتیجه چنین شکافی، بی‌اعتمادی تولیدکننده، سرگردانی مصرف‌کننده و استمرار گرانی است.

جمع‌بندی

آنچه امروز از آمار سامانه بازارگاه دیده می‌شود، بیش از آنکه نشانه وفور واقعی باشد، علامت وجود گره در میانه زنجیره تولید است. مشکل اصلی، کمبود نهاده نیست؛ بلکه بی‌ثباتی ارزی، تورم هزینه‌های تولید، ضعف نقدینگی تولیدکنندگان و بوروکراسی توزیع است.

تا زمانی که سیاست تنظیم بازار فقط بر «عددهای سامانه» تکیه کند و نه بر «قیمت نهایی سفره»، ارزانی روی کاغذ ادامه خواهد داشت و گرانی در واقعیت باقی می‌ماند و در نهایت، مردم با آمار سیر نمی‌شوند.